Chu kỳ thanh toán T+2, Ngày giao dịch không hưởng quyền, Ngày đăng ký cuối cùng và Ứng trước tiền bán chứng khoán

Giới thiệu

Thời gian gần đây cũng có khá nhiều bạn hỏi và thắc mắc với mình về 1 loạt các vấn đề mang tính cơ bản cần phải biết trước khi thực hiện giao dịch và mua bán chứng khoán, và mình cũng biết 1 số bạn đã giao dịch được một thời gian rồi nhưng có lẽ không phải ai cũng hiểu rõ hết toàn bộ, 1 phần vì “thỉnh thoảng” mới gặp, phần khác vì đang giao dịch ổn định nên cũng chưa sao. Do vậy bài viết dưới đây sẽ trình bày những Khái niệm về Chu kỳ Thanh toán T+2, Ngày giao dịch không hưởng quyền và Ngày đăng ký cuối cùng, Ứng trước tiền bán. Các Vấn đề chính gồm:

+ Ngày giao dịch, Ngày thanh toán và Ngày T, T+1, T+2, T+3.
+ Chu kỳ thanh toán T+2 là gì?
+ Tại sao phải có Chu kỳ Thanh toán T+2?
+ Ứng trước Tiền bán Chứng khoán.
+ Ngày giao dịch không hưởng quyền, Ngày đăng ký cuối cùng và Tra cứu quyền.

—————————————————————

Ngày giao dịch, Ngày Thanh toán và Ngày T, T+1, T+2, T+3

Đây là phần thuộc nhóm các khái niệm cơ bản, bạn có thể xem tại bài viết Ngày giao dịch, Ngày Thanh toán, Ngày T và Ngày T+2 trong chứng khoán để được hiểu rõ hơn trước khi bắt đầu phần dưới.

—————————————————————

Chu kỳ thanh toán T+2 là gì?

– Thời gian Khi Mua, Sở hữu và bắt đầu Bán: Theo quy định hiện hành của Luật, sau khi bạn Mua Cổ phiếu vào hôm nay thì 2 ngày làm việc sau bạn mới thực sự sở hữu được số Cổ phiếu đó và chính xác là vào lúc 16h30 ngày làm việc thứ 2. Trong khi Thời gian Giao dịch trên cả 3 sàn của Việt Nam đếu kết thúc trước đó: HOSE là 14h45 và HNX, UPCOM là 15h00. Như vậy bản chất mua xong phải Ngày làm việc Thứ 3 bạn mới bán số Cổ phiếu bạn mua. Cụ thể:

+ Nếu bạn mua vào Thứ 2 – Ngày 26/11/2018 thì Cuối Chiều Thứ 4 – Ngày 28/11/2018 bạn mới thực sự sở hữu số Chứng khoán đó và Thứ 5 – Ngày 29/11/2018 thì bắt đầu bán được số Cổ phiếu đã mua đó. Tương tự nếu mua vào Thứ 3 – Ngày 27/11/2018 thì Thứ 5 – Ngày 29/11/2018 số Cổ phiếu đó về Tài khoản và Thứ 6 – Ngày 30/11/2018 thì bắt đầu bán được.

Trong hình: Nếu mua Thứ 2 – Ngày 26/11/2018 thì Thứ 5 – Ngày 29/11/2018 mới được bán Số Cổ phiếu đó. Tương tự Mua Thứ 5 – Ngày 29/11/2018 thì Thứ – Ngày 04/12/2018 mới được bán Số Cổ phiếu đó (Link gốc ảnh)

+ Nếu bạn mua Thứ 5 – Ngày 29/11/2018 thì Cuối Chiều Thứ 2 tuần sau – Ngày 03/12/2018 bạn mới thực sự sở hữu số Chứng khoán đó và Thứ 3 tuần sau – Ngày 04/12/2018 thì bắt đầu bán được số Cổ phiếu đã mua đó. Tương tự nếu mua vào Thứ 6 – Ngày 30/11/2018 thì Thứ 3 tuần sau – Ngày 04/12/2018 số Cổ phiếu đó về Tài khoản và Thứ 4 tuần sau – Ngày 05/12/2018 thì bắt đầu bán được.

– Thời gian Khi Bán, Sở hữu và bắt đầu Mua, Rút Tiền: cũng tương tự như trên, khi bạn Bán Cổ phiếu thì phải đúng 16h30 ngày làm việc Thứ 2 mới thanh toán và khi đó bạn mới thực sự mất Quyền sở hữu Cổ phiếu mà bạn từ 2 ngày làm việc trước. Tuy nhiên khác với Chứng khoán thì Tiền về lại thực sự là T+2. Do khi bạn bán T+2, các Công ty Chứng khoán biết chắc chắn là Tiền sẽ về vào lúc 16h30 chiều nên ngay từ đầu giờ buổi sáng họ sẽ cho phép bạn Rút tiền hay Mua thêm Cổ phiếu khác từ số tiền mà cuối giờ chiều đáng lẽ “Thực sự” mới về. Quan trọng của Tiền lại là có qua ngày hay không, còn sáng hay chiều không quan trọng và chắc hẳn bạn có thể từng nghe Ngân hàng hay nhắc đến cụm từ “Lãi suất qua đêm”. Một quá trình như vậy gọi là Chu kỳ Thanh toán và vì hiện nay sau 2 ngày làm việc mới được tính nên gọi là Chu kỳ Thanh toán T+2.

—————————————————————

Tại sao phải có Chu kỳ Thanh toán T+2?

Nhiều bạn sẽ thắc mắc là sao Mua xong cái không bán luôn được mà phải đợi tận 3 ngày làm việc sau mới được bán?Trước hết bạn cần phải nhớ Thị trường Chứng khoán ngày nay đã phát triển trong 1 thời gian khá dài (>18 năm từ năm 2000), Số lượng người tham gia Đầu tư Chứng khoán đã lớn hơn rất nhiều so với trước (>2,1 triệu Tài khoản Chứng khoán) và Số lệnh Giao dịch Hàng ngày cũng khá lớn. Ta có thống kê:

Trong hình: Số Lệnh Mua Bán trong Thời gian gần đây trên sàn HOSE. Khá thấp nhưng cũng hơn 10 vạn lệnh / ngày (Link gốc ảnh)

Ở trên ta thấy hàng ngày có đến hơn 10 vạn Lệnh giao dịch được đặt Mua Bán trên Hệ thống của Sở HOSE – Một con số khá lớn. Cũng như các Hệ thống Giao dịch các ngành khác, việc vận hành Hệ thống Chứng khoán cũng được thực hiện qua Máy tính, qua Online. Tuy nhiên trong hàng vạn lệnh thế kia trong suốt cả năm, chắc chắn là sẽ có lúc Hệ thống bị treo, bị đơ, … Đặt Lệnh Bán 1.000 cổ phiếu có thể thành 10.000 cổ phiếu dù thực sự không có, rồi Mua lại thành Bán, … Tóm lại không có gì 100% suốt cả năm. Lỗi có thể do con người, do Hệ thống, do quy trình Vận hành. Và cần có thời gian để khắc phục và sửa lỗi trên. Như vậy thời gian T+2 đó chính là thời gian để bên bị lỗi kịp sửa lỗi nhằm đảm bảo hệ thống Thị trường được thông suốt.

Trong hình: Công văn Công ty Chứng khoán VnDirect bị Trung tâm Lưu ký Chứng khoán khiển trách do trong Tháng 7/2018 bị sai và sửa lỗi tới 04 lần. Vượt quá số Chuẩn quy định (Link gốc ảnh)

– So với quốc tế: trong 1 lần được tham khảo tài liệu chu kỳ thanh toán của các quốc gia khi tổ chức thị trường chứng khoán thì hầu hết phổ biến là T+3, rất ít các quốc gia làm T+2, ngay như Mỹ là có 1 thị trường chứng khoán rất phát triển họ vẫn để … T+4. Như vậy so với thông lệ quốc tế, Việt Nam mình ở mức độ phổ biến, đặc biệt từ tháng 9/2012 thì quá trình thanh toán được chuyển từ 15h chiều T+3 hàng ngày lên trước 9h sáng T+3 để đáp ứng nhu cầu bán ngay trong ngày giao dịch T+3 thay vì phải tận T+4 mới được bán (Về chiều 15h – T+3 tức là sau giờ giao dịch). Và hiện nay theo quy định mới nhất thì từ 01/01/2016 thì quy trình thanh toán đã được rút về 16h30 chiều – T+2.

—————————————————————

Lịch sử Ngày thanh toán Chứng khoán Việt Nam

Như ở trên Bạn đã thấy hiện tại thì Chứng khoán Việt Nam đang có Ngày giờ Thanh toán Cổ phiếu / Chứng chỉ Quỹ là 16h30 Ngày T+2. Tuy nhiên trong Lịch sử Phát triển Thị trường Chứng khoán Việt Nam thì đó không phải là mốc duy nhất và trong thực tế quá khứ đã từng có các mốc khác, Ta có:

Trong hình: Lịch sử Ngày thanh toán Chứng khoán của Việt Nam đã có 2 lần thay đổi với 3 mốc Thanh toán khác nhau (Link gốc ảnh)

Bạn có thể thấy những thay đổi được thực hiện trong những năm gần đây là 2012 và 2016, cũng là khoảng thời gian có rất nhiều thay đổi Quy định Pháp lý Chứng khoán ở Việt Nam. Một điểm nữa là Thời gian có xu hướng ngắn lại, giúp cho việc lưu chuyển Tiền của Nhà đầu tư ngắn hơn, cũng góp phần làm cho Thanh khoản Chứng khoán ở Việt Nam cao hơn. Đồng thời cũng ghi nhận sự nỗ lực lớn của Cơ quan Quản lý Thị trường trong việc vận hành Thị trường Chứng khoán Việt Nam.

—————————————————————

Ứng trước Tiền bán Chứng khoán

Đây là 1 Dịch vụ sản phẩm ra đời trên cơ sở của Chu kỳ Thanh toán T+2, về cơ bản khi bạn Bán Chứng khoán và phải đợi 2 ngày làm việc sau thì Tiền mới thực về. Nếu bạn có nhu cầu ngay dùng ngay (Rút tiền hoặc mua Mã Chứng khoán khác) và không muốn đợi thì sẽ sử dụng Dịch vụ này, chịu 1 khoản Chi phí Lãi vay trả cho Công ty Chứng khoán (Người cho vay hay Người cung cấp Dịch vụ). Xem thêm: Ứng trước Tiền bán Chứng khoán là gì và Cách tính Phí.

—————————————————————

Ngày Giao dịch không hưởng quyền, Ngày đăng ký cuối cùng và Tra cứu quyền

– Quyền sở hữu chứng khoán và ngày đăng ký cuối cùng, ngày giao dịch không hưởng quyền: trở lại với vấn đề mua bán ở trên, khi chúng ta thực hiện lệnh mua 1.000 cổ phiếu ACB và mua thành công trong ngày giao dịch T+0, điều đó không có nghĩa là bạn đã sở hữu chứng khoán, mà tương lai 2 ngày làm việc sau bạn mới thực sự sở hữu số chứng khoán 1.000 cổ phiếu ACB đó. Như vậy ta nói bạn chưa sở hữu số chứng khoán ACB nào và quyền sở hữu lúc này vẫn đang nằm ở phía người bán trong mấy ngày đó, người bán đã xác nhận bán nhưng không có nghĩa là họ không có quyền sở hữu, chỉ đến ngày T+2 họ mới mất quyền sở hữu 1.000 cổ phiếu ACB đó, và khi đó người mua là bạn mới thực sự sở hữu số cổ phiếu này. Chi tiết này rất quan trọng, nó quan trọng ở chỗ hàng năm các công ty niêm yết – tổ chức phát hành (ở đây là ACB) đều có ít nhất vài lần chốt danh sách các cổ đông để thực hiện các quyền như: họp đại hội đồng cổ đông, lấy ý kiến cổ đông bằng văn bản, trả cổ tức bằng tiền mặt, trả cổ tức bằng cổ phiếu, cổ phiếu thưởng, thực hiện phát hành quyền mua cho cổ đông hiện hữu, phát hành trái phiếu chuyển đổi, … Một ví dụ thực tế: bạn có thể xem link tại đây (Nguồn: VSD) hoặc hình ảnh:

Trong hình: Thông báo của VSD về việc VNM chốt quyền Trả cổ tức đợt 2 năm 2016 bằng tiền mặt với tỉ lệ 20% và ngày đăng ký cuối cùng 05/05/2017 (Link gốc ảnh)

Trong hình trên thì Công ty CP Sữa Việt Nam (Vinamilk) VNM đã thực hiện quyền Trả cổ tức đợt 2 năm 2016 bằng tiền mặt, tỷ lệ là 20%, ngày thanh toán cổ tức là 22/05/2017 và ngày đăng ký cuối cùng (là cái ta đang bàn và hay còn gọi nhanh miệng là ngày chốt) là ngày 05/05/2017. Như vậy nếu như chúng ta mua 1.000 cổ phiếu VNM trong ngày thứ 5 – ngày 04/05/2017 thì đó là ngày T+0, khi đó thứ 6 – ngày 05/05/2017 là T+1 và chúng ta vẫn chưa thực sự trở thành cổ đông, trong khi VNM lại chốt danh sách vào ngày này và chúng ta không được hưởng quyền cổ tức tiền mặt này (quyền này thuộc về người bán), và để hưởng được quyền này thì chúng ta muộn nhất phải mua VNM trong ngày thứ 4 – ngày 03/05/2017 để đến ngày thứ 6 – ngày 05/05/2017 thì chứng khoán vừa kịp về để vào danh sách chốt vào cuối ngày đó. Khi đó ta sẽ gọi ngày 05/05/2017 là ngày đăng ký cuối cùng hay ngày chốt danh sách hưởng quyền, ngày 03/05/2017 là ngày giao dịch cuối cùng có quyền (Mua có quyền và bán mất quyền) và ngày 04/05/2017 là ngày bắt đầu từ đó giao dịch không có quyền hay thuật ngữ chuyên nghành gọi là ngày giao dịch không hưởng quyền (tức là mua thì không còn quyền nữa và bán thì vẫn còn quyền). Ngày giao dịch không hưởng quyền là 1 khái quan niệm trọng đặc biệt với nhà đầu tư được trình bày ở bài viết tới, nó liên quan chặt chẽ tới sự điều chỉnh giá tham chiếu và biên độ giá tham chiếu trong ngày giao dịch không hưởng quyền ở 1 số quyền nhất định. Để ý 1 chút hơn thì ta thấy ngày giao dịch không hưởng quyền luôn trước ngày chốt đúng 01 ngày làm việc, và trên thị trường để dễ nhớ người ta hay quan niệm là cứ từ ngày giao dịch không hưởng quyền thì mua là chúng ta không có quyền và bán thì vẫn còn quyền (nên nếu muốn bán cứ bán thoải mái). Liên quan đến Giá điều chỉnh trong Ngày giao dịch Không hưởng quyền như trường hợp trong ví dụ VNM ở trên thì bạn có thể xem thêm bài viết sau để hiểu rõ Cách tính Giá điều chỉnh trong Ngày giao dịch Không hưởng quyền.

– Quy định công bố thông tin về chốt quyền: do việc thực hiện quyền cũng là thông tin quan trọng ảnh hưởng tới chính công ty niêm yết, nên giá thị trường của công ty niêm yết cũng sẽ bị tác động nhất định khi có thông tin quyền liên quan. Nên với nhà đầu tư thì việc tra cứu và nắm trước được thông tin về quyền sắp được thực hiện để khỏi bị bỡ ngỡ là khá quan trọng. Cơ quan quản lý việc này vẫn là Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) (Cụ thể là Phòng Đăng ký Chứng khoán của Trung tâm), theo quy định để có ngày chốt danh sách thì đại diện Công ty Niêm yết phải lên Phòng Đăng ký Chứng khoán của Trung tâm (Hoặc chi nhánh Trung tâm ở Tp. HCM) làm việc để quyết định ngày chốt, ngày chốt phải diễn ra sau đó ít nhất 10 ngày làm việc (hoặc xa hơn càng tốt) kể từ ngày Trung tâm chấp thuận ngày chốt danh sách trên cở sở đề nghị của Hội đồng Quản trị Công ty niêm yết và công bố ra toàn thị trường. Vẫn ví dụ VNM kể trên, để có ngày chốt thứ 6 – ngày 05/05/2017 đó thì ngày công bố thông tin muộn nhất phải lùi lại 10 ngày làm việc là … 20/04/2017 (đúng 2 tuần làm việc, thứ 7 và chủ nhật và ngày lễ không tính và ngày VNM lên làm việc với Trung tâm để được ngày chốt danh sách đó phải trước cả ngày công bố thông tin ra thị trường vài ngày). Ở đây, ngày thông báo ở Trung tâm theo đường link trên là … 20/04/2013 tức là đúng khớp 10 ngày làm việc, đủ để mọi nhà đầu tư có quan tâm đều biết và có tính toán cho quyết định đầu tư của riêng mình. Thông tin thêm là ngày này trên 2 sàn giao dịch chính là HOSE và HNX có hơn 700 800 mã chứng khoán đang giao dịch, và mỗi mã hàng năm (khoảng 240 – 250 ngày làm việc) đều chốt danh sách vài lần để thực hiện quyền nên số lượng quyền là trong năm là khá lớn và hầu như ngày làm việc nào cũng có vài doanh nghiệp chốt danh sách quyền.

– Tra cứu quyền: do cơ quan công bố thông tin gốc là Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) nên không có gì hợp lý hơn là chúng ta tra cứu thông tin quyền trên chính Trung tâm là nhanh và hợp lý nhất. Cụ thể, chúng ta vào website của Trung tâm tại địa chỉ www.vsd.vn:

Trong hình: Trang chủ của Trung tâm Lưu ký Chứng khoán VSD – Cơ quan trực tiếp quản lý toàn bộ Quyền và Website của VSD là nơi tra cứu việc này đáng tin cậy nhất (Link gốc ảnh)

Ở trên là website chủ của VSD, ngay sau khi vào sẽ còn màn hình như trên, ở đây chúng ta sẽ tra cứu theo 3 tiêu chí (được bôi khung đỏ). Với khung “Tin nghiệp vụ” thì chúng ta chuyên dùng để xem thông tin mới nhất ngày hôm nay và theo thứ tự giảm dần của thời gian, Bấm vào chữ “Xem tiếp” phía dưới để xem được nhiều hơn, tổng quát hơn. Với khung “Lịch thực hiện quyền” thì chúng ta dùng để xem thông tin chốt quyền từng ngày một, bất kỳ ngày nào trong khoảng 8 năm qua kể từ ngày Trung tâm chuyển về địa chỉ 15 Đoàn Trần Nghiệp, Hà Nội (Cạnh Vincom Bà Triệu). Và khung cuối cùng là khung tìm kiếm nho nhỏ ở trên bên phải, để tìm chốt quyền của riêng tổ chức niêm yết thì ta đánh mã chứng khoán cần tìm và bấm vào biểu tượng kính lúp để tìm kiếm là vào chi tiết mã chứng khoán ta cần tìm, ở đó sẽ có tất cả thông tin về tổ chức niêm yết cũng như những lần chốt quyền kể từ ngày niêm yết.

—————————————————————

Các bài viết khác có liên quan

Ngày giao dịch, Ngày Thanh toán, Ngày T và Ngày T+2 trong chứng khoán
> Ứng trước Tiền bán Chứng khoán là gì và Cách tính Phí
Cách tính Giá điều chỉnh trong Ngày giao dịch Không hưởng quyền

—————————————————————

Các bài viết khác có thể bạn quan tâm

Các bước Tìm hiểu Chứng khoán
Hướng dẫn Mở Tài khoản Chứng khoán
Khóa học Chứng khoán Cơ bản tại Hà Nội / Khóa học Chứng khoán Online

—————————————————————

(Hiep Bui / Bui Hiep – Cập nhật Bổ sung Tháng 11/2017)